Klik hier voor het overzicht van alle blogs

Wie zorgt er voor de mantelzorger?

Geplaatst op door Maartje van Hees

Door alle aandacht voor kroningsdag zou je haast vergeten dat er vorige week een nieuw zorgakkoord werd gesloten. Een akkoord dat door staatssecretaris Martin van Rijn en bijna alle vakbonden als ‘historisch’ werd bestempeld.

Voor velen zal het zorgakkoord als een opluchting zijn gekomen. Niet alleen werd er minder bezuinigd op de  thuiszorg (40% in plaats van 75%), maar vooral voor de zorgmedewerkers zelf werd de schade beperkt omdat de werkgelegenheid zo veel mogelijk behouden zou blijven.

En toch. Ondanks alle positieve signalen betekent het akkoord nog altijd een fors zwaardere belasting van twee groepen: de personen zelf die langdurige zorg nodig hebben, en degenen die als mantelzorgers hen daarbij helpen.

Van Rijn formuleerde het als ‘Niet terug naar de tijd dat participatie afhankelijk was van liefdadigheid, maar ook niet naar een samenleving, waarin het tegengaan van eenzaamheid afhankelijk is van betaalde en verzekerde zorg,’ in zijn brief aan de Tweede Kamer. Daar zitten een paar gevaarlijke, en wellicht onjuiste aannames in.

Het eerste wat opvalt in de quote van de staatssecretaris is dat betaalde en verzekerde zorg wordt ingezet als ‘eenzaamheidsbestrijding’. Dat lijkt me aantoonbaar niet juist: in de korte tijd die thuiszorgmedewerkers per cliënt krijgen moeten ze al hard werken om alle huishoudelijke- en zorgtaken op tijd af te ronden. Veel tijd voor ‘eenzaamheidsbestrijding’ zit daar meestal niet bij. Juist daarvoor zijn veel mensen die langdurige zorg nodig hebben afhankelijk van hun sociaal network.

Door nu van dit sociaal netwerk te vragen dat zij meer mantelzorg gaan verlenen, blijft er voor hen minder tijd over voor een gezellig praatje met de langdurig zieke of oudere. En dat vergroot juist weer de eenzaamheidsproblematiek, toch al één van de aspecten die langdurig zieken vaak zien als hun meest schrijnende probleem.

Maar er is een tweede, groter probleem met het achterliggende idee bij het zorgakkoord. Dit achterliggende idee is dat er veel mogelijkheden zijn om de mantelzorg uit te breiden. Waar is dit idee eigenlijk op gestoeld? Is er wel eens onderzoek naar gedaan hoe groot de ruimte nog is binnen de samenleving om – naast alle sociale verplichtingen, maar ook het feit dat men langer moet blijven doorwerken – extra mantelzorg te verlenen? Bij mijn weten bestaat er nauwelijks onderzoek op dit gebied in Nederland. Gevoelsmatig zou ik zeggen dat het feit dat er steeds meer gebroken gezinnen zijn, dan kinderen steeds vaker ver van hun ouders wonen en dat de gezinsomvang nog steeds krimpt betekent dat het vangnet voor ouderen en langdurig zieken met een zorgbehoefte steeds kleiner wordt. Wie gaat er dan voor deze groepen zorgen, als intrekken in een verzorgingshuis niet meer kan en thuiszorg door de bezuinigingen niet meer verkrijgbaar of betaalbaar is?

Gelukkig is er altijd een sociaal vangnet in de buurt te creëren. De minister en staatssecretaris lijken daar ook op in te zetten. Mooi, maar gezien het feit dat een recente Gezondheidsmonitor heeft aangetoond dat nu al 14% van de mantelzorgers zich ‘zwaar belast’ voelt lijkt het dat de rek er wel een beetje uitgaat. Zeker als je je bedenkt dat het aantal personen dat langdurige zorg nodig heeft de komende jaren alleen maar gaat groeien door vergrijzing en toename van hart- en vaatziekten.

Het zorgakkoord vraagt dus om iets dat naar mijn gevoel nog niet voldoende uit de verf komt: ondersteuning van de mantelzorgers. Prima om van mensen te vragen om meer zelf te doen, maar dan is het raadzaam dat de overheid ook zorgt voor facilitering daarvan. Bijvoorbeeld door opleidingen in handelingen zoals het tillen, wassen, en steunkousen aandoen. Door een vraagbaak waar mantelzorgers terecht kunnen met hun praktische vragen. Door een achtervang voor deze mantelzorgers wannneer deze zelf ziek worden of het hen even te veel wordt. Dit vraagt om meer ondersteuning vanuit de overheid; het kan niet allemaal overgelaten worden aan goedwillende familieleden en buurtgenoten die wel willen helpen, maar daar zelf ook handvatten en steun bij nodig hebben.

Laat de overheid eerst eens beginnen met die voorwaarden te scheppen. Wie gaat er eigenlijk zorgen voor de mantelzorger?

Wie is Maartje van Hees?

Maartje van Hees (1971) is een onafhankelijk  adviseur op het gebied van digitale communicatie en multimedia in de zorg en bij de overheid. Ontwikkelen van vernieuwende initiatieven voor internet, mobile, multimedia, en social media staat centraal in haar werk. Maartje wordt gedreven door de overtuiging dat het mogelijk is om de kwaliteit van dienstverlening in de zorg en bij de overheid hoog te houden, en tegelijkertijd het leven van cliënten en medewerkers makkelijker én leuker te maken. Ze helpt en coacht haar klanten om dit te bereiken.